سألت الخثعميّة رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عن قضاء الحج عن ابيها الذى فاتته فريضة الحج : أ ينفعه ذلك ؟ فقال صلّى اللّه عليه و آله و سلّم لها : « أ رأيت لو كان على أبيك دين فقضيته أ كان ينفعه ذلك ؟ » قالت : نعم . قال : « فدين اللّه أحق بالقضاء » « 1 » . در اين حديث پيامبر ، دين خدا را به دين انسان قياس كرده و حكم دومى را به اولى سرايت داده است . ارزيابى : معنا ندارد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، كه مصدر تشريع است ، براى پى بردن به حكم موردى قياس به كار برد . در واقع رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - برفرض صحت حديث - خثعميه را به اين امر توجه داده است كه مورد سؤال او يكى از مصاديق حكم كلّى « وجوب قضاى دين » است و اين ربطى به قياس ندارد . - وقتى از حضرت دربارهء فروختن رطب ( خرماى تازه ) در برابر تمر ( خرماى خشك ) سؤال شد ، پرسيد : « آيا رطب وقتى خشك شود وزنش مىكاهد ؟ » و وقتى پاسخ مثبت شنيد ، فرمود : « پس [ چنين معامله‌اى ] صحيح نيست . » حديث بيع الرطب بالتمر ، فان رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سأل : أ ينقص الرطب إذا يبس ؟ فلما اجيب بنعم ، قال : « فلا ، إذن » « 2 » . ارزيابى : در اين حديث نيز پيامبر در صدد توجه دادن سائل به تطبيق عام بر يكى از مصاديقش است و ربطى به قياس ندارد . ان هذا الحديث - على تقدير صحته - يشبه حديث الخثعمية ، فان المقصود منه التنبيه على تطبيق العام على أحد مصاديقه الخفية . و ليس هو من القياس فى شىء .

--> ( 1 ) - المسند لأحمد حنبل ، 1 / 212 . ( 2 ) - السنن للنسائى ، 7 / 369 : « عن سعد قال سئل عن رسول الله عن التمر بالرطب . . . » .